Zawóz

Wieś leżąca na półwyspie Werlas nad Zalewem Solińskim w Zatoce Solinki. Nazwa wsi pochodzi od dawnego określenia "załuz" (łuh, na łuzi - ukr. łąka, na łące)

Administracyjnie miejscowość wchodzi w skład gminy Solina, powiatu leskiego.

We wsi znajduje się stanica WOPR, sklep, ośrodki wypoczynkowe, domki letniskowe, gospodarstwa agroturystyczne, przystanie, wypożyczalnia sprzętu pływającego, przystanek PKS.

Zawóz osiada połączenia autobusowe z Sanokiem i Leskiem.

Historia

Wieś wzmiankowana pierwotnie w 1489 roku, jako własność szlachecka Macieja Bala, kasztelana sanockiego, który zapisuje żonie swej Annie z Weszmuntowa 420 grzywien na połowie wsi Hoczew, Olchowiec i inne. Wstępuje ona wówczas pod nazwą Olchowyecz.1
W latach 1518-19 właścicielem wsi był Adam Wadowski. W 1519 roku miało miejsce rozgraniczenie pomiędzy wsiami Hoczew, Terpiczowy, Berezka, Wołkowyja, Olchowiec (dziś Zawóz) Vukowiec i Terka Mikołaja Bala i Adama wadowskiego a wsiami Myczkowce, Solina, Bóbrka, Rajskie, Tworylne i in. Piotra i Stanisława Kmitów.2
W 1530 roku w Zawozie wzmiankowany jest młyn i 3 dworzyszcza, zaś w 1531 młyn i 2 dworzyszcza. W 1536 roku dowiadujemy się, że wieś rządziła się prawem wołoskim. Informacja o tutejszym młynie pojawia się także w 1552 roku.3

Wieś ucierpiała podczas najazdu tatarskiego 1672 roku.

21 X 1770 r. Ignacy Karsznicki z Baligrodu otrzymał w spadku klucz wołkowyjski, w skład którego wchodziły wsie: Wołkowyja, Rybne i Zawóz.4

Na przełomie XIX i XX wieku byłą to własność tabularna Antoniego Tyszkowskiego.5

W okresie 1939 - 1941 wieś znalazła się w niemieckiej strefie okupacyjnej. Wyzwolona została przez Armie Czerwoną we wrześniu 1944 roku.

W nocy 14/15 lipca 1946 roku od strony Zawozu szło drugie natarcie UPA na posterunek w Wołkowyi.6
W latach 1945-1947 wysiedlona została cała ukraińska ludność wsi.

Zabytki

1. Filialna cerkiew greckokatolicka p.w. Św. Męczennicy Paraskewii, murowana, zbudowana w 1850 lub 1875 roku. Po wysiedleniu ludności stała od 1974 roku nieużytkowana. W 1954 roku zdjęto z niej blachę. W 1971 roku, została gruntownie przebudowana, z przeznaczeniem na filialny kościół rzymskokatolicki p.w. NMP Matki Kościoła. Oryginalna pozostałość dawnej świątyni to jej północna i wschodnia ściana z absydą.7 We wnętrzu kilka zabytkowych utensyliów.
   Obok znajduje się przycerkiewny cmentarz, na którym kilka starych nagrobków, w tym Maksymiliana Mroczkowskiego z 1901 roku, zapewne właściciela miejscowego majątku.8

2. Ruina kaplicy p.w. Opieki Matki Boskiej, murowana, zbudowana zapewne w XIX w. W jej wnętrzu tryskało cudowne źródło, które było celem pielgrzymów. Odpust odbywał się tutaj na Zielone świątki oraz na święto Opieki Matki Bożej 14 października.

Szlaki

Szlaki piesze

1. Ścieżka spacerowa "Horodek" - znaki czerwone, trasa: Zawóz - Horodeł - Wersal - Zawóz

2. Ścieżka spacerowa "Kiczora" - znaki niebieskie, trasa: Zawóz - Bukowiec.